(2.deo) Lefevr: Pravo na grad

0
63

Ruralno je društvo bilo (i još uvek jest) društvo ne-obilja, oskudice, prihvaćenog ili odbijanog odricanja, sporazumnih zabrana i regulisanih lišavanja. Među tim regulacijama bila je i ona o svečanostima, no taj najbolji oblik sela nije zadržan, i njega danas treba obnoviti, a ne mitove i ograničenja! Ključna napomena: krizu tradicionalnog grada prati svetska kriza agrarne civilizacije, podjednako tradicionalne. Te dve krize idu rukom pod ruku te se čak i podudaraju. Na “nama” je da razrešimo tu dvostruku krizu, osobito tako da stvaranjem novog grada stvorimo i novi život u gradu.

Revolucionarne su zemlje predvidele razvoj društva utemeljen na industriji (među kojim je SSSR to predosetio već deset ili petnaest godina nakon Oktobarske revolucije). No, to se samo naslućivalo. U prethodnim rečenicama ovo “mi” samo naginje metafori. Ono se odnosi na zainteresovane. Ni arhitekta niti urbanista, ni sociolog niti ekonomista, ni filozof ili politika ne mogu iz ništavila dekretom izvući nove oblike i odnose. Da budemo precizniji, kao što ni arhitekta nema čudotvorne moći, isto tako nema ih ni sociolog. Nijedan ni drugi ne stvaraju društvene odnose. U određenim povoljnim okolnostima oni pomažu da se formuliraju tendencije (da poprime oblik). Samo društveni život (praxis) u svojoj globalnoj mogućnosti poseduje takve moći. Ili je možda ne poseduje.

Gore imenovani ljudi, uzeti zasebno ili zajedno, mogu prokrčiti put; mogu takođe predložiti, pokušati, pripremiti oblike, ali iznad svega i inventirati stečeno iskustvo, izvući pouke iz neuspeha, pomoći stvaranju mogućega majeutikom hranjenom naukom. Sada dolazimo do tačke kada moramo upozoriti na žurnost promene intelektualnih puteva i instrumenata. Preuzimajući formulacije koje su bile korištene na drugim mestima, neki još uvek manje poznati mentalni postupci čine se neophodnima.

  1. a) Transdukcija. To je intelektualna operacija koja se može izvoditi metodički i koja se razlikuje od indukcije, od klasične dedukcije kao i od običnog iskazivanja hipoteza. Transdukcija izrađuje i gradi teorijski predmet, mogući predmet, uzimajući u obzir informacije koje se tiču stvarnosti, kao i problematiku koju ta stvarnost postavlja. Transdukcija pretpostavlja trajni feedback između empirijskih opažanja i upotrebljenog konceptualnog okvira. Njena teorija (metodologija) oblikuje određene spontane mentalne radnje urbanista, arhitekata, sociologa, političara, filozofa. Ona u invenciju uvodi strogost, a u utopiju spoznaju.
  2. b) Eksperimentalna utopija. Šta danas nije utopijsko? To su samo usko specijalizirani praktičari koji rade po naredbi, bez podvrgavanja traženih normi i prinuda i najmanjem kritičkom ispitivanju; samo takve ne osobito zanimljive osobe izmiču utopizmu. Svi su utopisti, pa čak i futurolozi, tvorci planova koji rade na projekcijama Pariza 2000. godine, inženjeri koji su sagradili Brasiliju, itd. No, ima nekoliko vrsti utopizama. Nije li najgora ona vrsta koja ne izriče svoje ime, koja se skriva iza pozitivizma, koja ti ­ nameće najgrublje prinude i najpodrugljiviju odsutnost tehničnosti?

Utopija se treba razmatrati eksperimentalno, proučavajući na terenu njezine implikacije i posledice. One mogu iznenaditi. Koja su i koja će biti društveno uspešna mesta? Kako ih detektirati? Po kojim kriterijima? Kakva se vremena i kakvi ritmovi svakodnevice upisuju, ispisuju, propisuju u tim “uspelim”, odnosno sreći sklonim prostorima? Eto, to je ono što nas zanima.

Drugi intelektualno neizbežni postupci: razlučiti, ali bez razdvajanja, tri temeljna teorijska pojma: strukturu, funkciju, formu. Upoznati njihove uloge, njihovu vrednost, njihove granice i recipročne odnose – uvideti kako čine celinu, ali da elementi te celine imaju određenu nezavisnost i relativnu autonomiju; ne privilegovati nijedan od tih elemenata, u suprotnom bi bila reč o ideologiji odnosno o dogmatskom sistemu i zatvorenim značenjima: strukturalizam, formalizam, funkcionalizam.

Koristiti podjednako te elemente jedan po jedan, kako za analizu stvarnoga (analizu koja nikada nije iscrpna i bez ostataka) tako i za tzv. operaciju “transdukcije”. Shvatiti da se neka funkcija može izvršiti posredstvom različitih struktura, da nema jednoznačne veze među terminima. Da funkcija i struktura preuzimaju oblike koji otkrivaju i skrivaju i da trostrukost tih vidova sačinjava “celinu” koja je više od tih vidova, elemenata i delova. Među intelektualnim alatima kojima raspolažemo postoji jedan koji ne zaslužuje ni prezir ni apsolutnu povlasticu, to je sistem (ili bolje, podsistem) značenja.

Politike imaju svoje sisteme značenja (ideologije) koji im omogućuju da njima nadahnutim društvenim činima i događajima podvrgnu svoje strategije. Skromni stanovnik ima svoj sistem značenja (ili bolje, svoj podsistem) na ekološkoj razini. Činjenica stanovanja ovde ili onde obuhvata recepciju, prisvajanje i prenos jednog takvog sistema, na primer, stanovanje u kući. Sistem značenja stanovnika izražava njegove pasivnosti i aktivnosti; on je prihvaćen, ali je u praksi modificiran. On je zamenjen.

Čini se da su arhitekti ustoličili i dogmatizirali skup značenja koji je kao takav loše eksplicitiran i postavljen u različite pojmove: “funkcija”, “forma”, “struktura”, ili preciznije: funkcionalizam, formalizam, strukturalizam. Oni ih ne izrađuju uzimajući u obzir značenja koja su našli i proživeli oni koji negde stanuju, nego počevši od činjenice stanovanja koju oni tumače. Taj je skup značenja verbalan i diskurzivan, smera prema metajeziku. On je grafizam i vizualizacija. Premda ti arhitekti čine društveno telo, premda se povezuju s institucijama, njihov sistem teži zatvaranju, nametanju, izbegavanju svake kritike.

Mesto formulisanja tog sistema postavljalo bi se često ekstrapolacijom u urbanizmu, bez ikakve druge procedure ili upozorenja. Teoriju koju bismo mogli legitimno nazvati “urbanizmom”, koja bi sebi iznova pridružila značenja stare prakse koju nazivamo “stanovanje” (odnosno ljudsko stanovanje), koja bi tim parcijalnim činjenicama dodala opštu teoriju urbanog prostora-vremena i ukazala na novu praksu proisteklu iz takve elaboracije: takav ur banizam postoji virtualno. On se može zamisliti samo kao praktična implikacija jedne celovite teorije grada i urbanog koja nadilazi trenutne rasciepe i podele, a osobito rascep između filozofije grada i nauke (ili nauka u množini) o gradu, između parcijalnog i globalnog. U tom slučaju, trenutni urbanistički projekti mogu imati važnu ulogu, ali samo posredstvom neumoljive kritike njihovih ideoloških i strateških implikacija.

(Odlomak preuzet iz zbornika “Pravo na grad”) Prvi deo

OSTAVI ODGOVOR