ARHEOLOZI U AKCIJI: Na Starom gradu otkopavaju ostatke sinagoge iz 16. veka!

0
235

Malo ko od građana Starog grada je znao da se ispod košarkaškog terena u Visokog Stevana nalaze ostaci stare sinagoge iz 16. veka El kal vjež. Stručnjaci iz Arheološkog instituta su na ovom mestu locirali jevrejski sakralni objekat još 1978. godine, ali do prošlog meseca ništa se nije učinilo na očuvanju ovako značajnog arheološkog lokaliteta.

Radove na otkopavanju ostataka stare sinagoge na Dorćolu finansirala je Jevrejska opština Beograda, a za taj posao angažovala je arheologe sa Arheološkog instituta. Uklanjanjem starog košarkaškog terena mali prostor nekadašnje jevrejske mahale postao je još jedan svedok burne istorije Beograda.

sinagoga 1

Najstarija sefardska sinagoga El kal vjež potiče iz 16. veka, kada su u Beograd počeli intenzivnije da se doseljavaju Jevreji prognani iz Španije, koji su se sklanjali u Osmansko carstvo. Pouzdano se zna da je u ovom delu Dorćola postojala dobro organizovana jevrejska zajednica, a u turskim katastarskim popisima jevrejska mahala pominje se još 1572. godine. Ivan Bugarski iz Arheološkog instituta kaže da se iz crteža i planova Beograda pouzdano zna da je sinagoga na ovom mestu postojala u 17. veku i da je prvi put postradala 1688. godine u austrijsko-turskim ratovima, a zatim i 1806. godine u Prvom srpskom ustanku.

“Za vreme uspona mlade srpske države 1819. godine podignuta je nova sinagoga. Bila je to veoma jednostavna, skromna i izdužena zgrada, sa četiri ulaza i dosta klasicističkih detalja. Kako su naša istraživanja pokazala, u središnjem delu postoje slojevi u podu koji govore da je bila obnavljana i u 18. veku, ali je veliko pitanje da li ćemo doći do onih iz 16. veka”, kaže arheolog Ivan Bugarski. “Sinagoga je poslednji put uništena u šestoaprilskom bombardovanju 1941. godine, a posleratne vlasti srušile su i preostale zidove i zaravnale ceo prostor na kojem su podigle vojničku baraku i košarkaški teren.”

Ivan Bugarski kaže da je cilj nedavno započetih radova da se spomenik kulture u celosti istraži i dokumentuje, dok će se po obavljenom poslu konačno izjasniti Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, koji će odlučiti u kojoj meri prostor može biti uklopljen u neku buduću izgradnju. Kako navodi, očuvanje ovog kompleksa biće kompromis između prezentacije nasleđa i savremene gradnje.

Takav stav ima i Jevrejska opština Beograda, koja je još pre 25 godina sklopila ugovor sa suinvestitorom o izgradnji zgrade na mestu najstarije sinagoge u Beogradu. Potpredsednik Jevrejske opštine Beograda Jakov Alba kaže da će se prilikom gradnje strogo poštovati uslovi koje bude propisao Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.

sinagoga 4

“Arheološki ostaci će sigurno biti sačuvani, kao što to možemo videti bilo gde u normalnom svetu. Starine koje smo pronašli u ovom opsežnom istraživanju biće vidljive sa ulice, naćiće se u takozvanoj staklenoj fasadi, dok će se u nivoima iznad zidati komercijalni stanovi, u skladu sa ugovorom koji Jevrejska opština ima sa suinvestitorom”, kaže Jakov Alba.

Po završetku arheoloških istraživanja, Jevrejska opština Beograda organizovaće izložbu o sudbini najstarije sefarske sinagoge u Beogradu. Sinagoga El kal vjež biće prikazana kao simbol burnih i turobnih vremena kroz koje su prolazili Jevreji na Balkanu koji su delili istu sudbinu zajedno sa svim drugim građanima srpske prestonice.

J. Zimonjić

OSTAVI ODGOVOR