Novokomponovane stare-nove fasade niču po centru grada: Duh renesanse ili kič?

0
306

U eri obnove starih fasada i njihovog umivanja i vraćanja nekadašnjeg sjaja, u poslednje vreme se, paralelno dešava još jedan fenomen. Reč je o gradnji lažnih ili novokomponovanih starih zgrada, koje je u Beogradu ozbiljno uzelo maha. Radi se o fasadama koje spolja deluju kao obnovljene stare fasade, a unutra se krije novogradnja. Primera na Starom gradu ima više: okolina Venizelosove, početak Strahinjića Bana, neke zgrade na Donjem Dorćolu…

OPŠTINA: Ne plaše nas pokušaji “prevaspitavanja” odbornika, nastavljamo da čuvamo Stari grad

Ove fasade, stilski, podsećaju na neoklasicizam, istorizam ili eklekticizam – arhitektonske stilove aktuelne u srednjoj Evropi od kraja XIX veka pa sve do II svetskog rata koje su u Srbiju donele najpoznatije domaće arhitekte, školovane u Parizu, Beču, Budimpešti, Berlinu. Sve zajedno, one spadaju u akademizam – stil monumentalnih državnih zgrada, kao i zvaničan stil arhitekture visokog društva. Njegove karakteristike su simetričnost, masivnost, dekorativnost, kroz primenu klasičnih antičkih elemenata na fasadama.

FOTO: Starogradski.com
FOTO: Starogradski.com

Današnje zgrade, međutim, osim želje, teško da imaju realne veze sa tim, pa se strogost akademizma izmiče i izvrće u svojevrsan kič i karikaturizam. Takođe, ovakva arhitektura se, na prvi pogled, može razumeti kao direktan potomak “turbo arhitekture”, pojma-simbola za raskalašne dvorce koji od devedesetih niču po balkanskim provincijama i predgrađima. Po pravilu skrivene iza visokih zidanih ograda i dobro branjenim kapijama koje naglašavaju  privatnost prostora, ove kuće su oblikovane u praznini neusaglašenosti građevinskih dozvola i brojnih propisa o gradnji, bez ikakvog osećaja za meru, bez odnosa prema drugim zgradama i prema kulturi urbanizma u celini. Tu, naravno, spadaju i “gastarbajterske palate” “krajputašice”, te njihovi brojni spratovi, kule i čardaci. One su, pore toga svedočanstvo neostvarenih snova o pripadnosti višoj klasi u životu i luksuzu.

Strahinjića bana FOTO: starogradski.com
Strahinjića bana
FOTO: Starogradski.com

Zanimljivo je da ove zgrade–imitacije kopiraju slične “zgade duplikate” iz XIX veka. Naime, u tom periodu, kada se budila nacionalna svest u centralnoj i jugoistočnoj Evropi, nove države su se međusobno utrkivale da se proglase za naslednike Grčke i Rima, pa su u tom cilju gradile građevine po ugledu na antičke hramove, čiji je ideal Partenon – savršenstvo proporcije i graditeljski uzor antičkog sveta. Tako su, iz iluzije o plemenitom poreklu i drevnosti, elementi antičke arhitekture postali neizbežan deo evropskih gradova. Najkarakterističniji element ovakve gradnje je pojam “zabat”. Originalno, zabat je ime za trouglasto pročelje iznad ulaza u antički hram. Danas se može videti u svim zapadno-evropskim gradovima, kao ukras iznad prozora i vrata i predstavlja neizbežnu dekoraciju arhitekture neoklasicizma, od čega je izveden i pojam beogradskog akademizama.

NAJSTARIJA BEOGRADSKA KUĆA: Objekat u Dušanovoj 10 danas vapi za obnovom

Ako ove fasade izgledaju tako kako izgledaju – postavljaju se još neka važna pitanja, na primer: da li su se projektanti, prilikom imitiranja, zadržali samo na fasadi, ili je unutra zaista i kopija  beogradskog stana iz međuratnog perioda, takozvanog “salonca”? Da li su im plafoni visoki oko tri ipo metra? Da li poseduju reprezentativni dnevni boravak za prijem gostiju ili možda sobicu za služavku? Da li ovi stanovi imaju dva ulaza u hodniku – glavni i sporedni koji vodi do kuhinje?

S obzirom da je odgovor, uglavnom ne – onda se radi o scenografiji, o dekorisanju fasadne površine, ne i o bavljenju prostorom, a najverovatnije se iza replike-kulise nalazi obična jeftina savremena stambena gradnja.

_I0A7230_resized

 

Partenon na makedonski način

U ovom duhu je i čuveni građevinski fenomen pod nazivom “Skoplje 2014”, koji predstavlja radikalnu arhitektonsku transformaciju grada, za koju vlast izdvaja milione evra. Reč je presvlačenju centra grada u gipsane neoklasične dekoracije, pa zgrade dobijaju nove stilske fasade koju lokalni mediji diplomatski nazivaju “barokom ili neoklasicizmom”, dok kritičari ovakvih arhitektonskih poduhvata govore o “istorijskom kiču.  Tako sada, u prestonici našeg jugoističnog suseda, pozorišta i muzeji izgledaju poput hramova, uključujući ulepšana ministarstva, novo Narodno pozorište i Trijumfalnu kapiju, a tu su i antičke skulpture, bronzani konjanici, starinske fontane…Kritičari kažu da je ovako nešto nemoguće i da se toliko puno pseudo-baroka ne može se dobiti ni za duplo više para.

(Starogradski.com)

OSTAVI ODGOVOR