AZBUKA STAROG GRADA: T kao Terazije, epicentar društvenog života Beograda (FOTO)

0
133
FOTO: Starogradski.com

Plato Terazije dobio je ime po istoimenoj kuli u koju je priticala voda iz Rimskog i Varoškog vodovoda, koja se nalazila na mestu današnjeg hotela „Moskva”. U to vreme drvene kule kao rezervoari za vodu, koje su bile razmeštene na izvesnim razdaljinama duž vodovoda, nazivane su “terazijama”. Prvi objekti na Terazijama podignuti su za vreme kneza Miloša Obrenovića četrdesetih godina XIX veka kada je došlo do prinudnog iseljavanja kazandžija i kovača iz varoši u šancu, iz dela Savamale. Knez Miloš podsticao je naseljavanje terazijskog prostora određenim povlasticama koje su podrazumevale da svaka parcela mora biti ograđena, uz obavezu da će u određenom roku na njoj biti sazidana kuća.

Po povratku izgnanog kneza Miloša na vlast, 1860. godine, njemu u čast na mestu stare kule za vodosnabdevanje podignuta je česma kao simboličan početak gradnje velelepnog trga. Postavljanjem česme, čiji je autor bio Franc Loran, ubrzano je počela gradnja kuća po “evropejskom načinu”.

AZBUKA STAROG GRADA: S kao Stari dvor, kraljevski sjaj Obrenovića i mesto okupljanja srpskih reprezentativaca (FOTO)

Na parnoj strani ulice, počev od 1885. godine, otpočela je gradnja palata i reprezentativnih objekata u kojima će učešće  uzeti najznačajniji srpski arhitekti. Prva je izgradnjena Krsmanovićeva palata, Ministarstvo prosvete (danas Vukova zadužbina), palate “Atina” i “Anker”, a kao kruna napora oko uređenja Terazija predstavlja podizanje hotela “Moskva” (1906). Naspram njega, mnogo pre izgradnje “Moskve” poslovao je stari hotel “Balkan”, porušen 1935. godine.

FOTO: Starogradski.com
FOTO: Starogradski.com

Prva rekonstrukcija Terazija dogodila se 1911. godine kada prostor oko trga dobija evropski izgled , oživljen dekorativnim elementima bečke secesije, sa dva kolovoza između kojih je centralno mesto trebalo da zauzme Meštrovićeva fontana sa statuom “Pobednika” u sredini, čije su postavljenje osujetili konzervativni krugovi. Čak je i Miloševa česma 1911. godine bila preneta u Topčiderski park pod izgovorom da se ne uklapa u novi ambijent Terazija. Na staro mesto, ispred hotela “Moskva”, preneta je nakon punih šezdeset i četiri godine. Meštrovićeva fontana živela je do 1947. godine, kada je urađena druga, detaljna rekonstrukcija Terazija. Sklonjene su tramvajske šine, a ulica je postala ozbiljna saobraćajnica sa četiri trake. Zanimljivo je da se fontani od tada izgubio svaki trag.

AZBUKA STAROG GRADA: R kao Radio Beograd, najstariji elektronski medij na Balkanu (FOTO)

Izgradnja zgrada na Terazijama oduvek je išla svojim tokom, ali vlasti nikako nisu mogle da se dogovore kako urediti plato između hotela “Moskva” i hotela “Balkan” – Terazijsku terasu. Generalnim planom Beograda iz 1924. godine naglašen je značaj uređenja terazijskog platoa kao belvedera i moguće esplanade. U istom planu stoji da padina ima terasasto uređenje u dva nivoa koji bi služili odmoru, lepom pogledu, pešačkoj vezi ka Zelenom vencu i ukrašavanju grada. Prvu nagradu na javnom konkursu osvojio je tada mladi arhitekta Nikola Dobrović, koji je u svojim planovima uz Terazijsku terasu predvideo i dva istovetna solitera sa devet spratova – pilona, kao i dva niža identična objekta. Obaveštenje da do realizacije neće doći Dobrović je primio 1938. godine zbog nedostatka novca u gradskoj kasi.

FOTO: Starogradski.com
FOTO: Starogradski.com

Terazijska terasa je godinama nakon toga bila ograđena drvenom ogradom, a između Prizrenske i Balkanske ulice bila je postavljena drvena, stilizovana kapija kao privremeno rešenje sa minimum ulaganja. Mnogi urbanisti žalili su za Dobrovićevim projektom, jer bi njegovim ostvarenjem Beograd u to vreme bio jedini gradu u Evropi sa izvorno modernističi uređenim trgom u centru grada. Nušić je govorio da je Terazijska terasa “zjalo za snabdevanje prestonice vetrovima”, a da pogled sa nje, na beskrajne ravnice i močvare, nije ni malo čaroban. Arhitekte su godinama u javnosti iznosili mišljenje kako doći do savršenog rešenja za prostor ispod Terazija, a mnogi su ga zamišljali i kao spomenički kompleks na kojem bi bili grupisani monumenti najvećih ljudi naše prošlosti ili kao trg sa isključivo pešačkim saobraćajem.

REKONSTRUKCIJA TERAZIJSKE TERASE: Posle višedecenijskih najava i promena koncepta, konačno se krenulo s mrtve tačke

Terazijska terasa bila je večita opsednutost Nikole Dobrovića, arhitekte koji je javnosti poznat i kao projektant bombardovanih zgrada Generalštaba u Kneza Miloša. Svoja modernistička shvatanja arhitekture iznosi 1946. godine, kada je predložio da ispod prostora Terazijke terase prođe jedna trasa beogradskog metroa. Ova Dobrovićeva ideja uneta je u Generalni plan Beograda 1950. godine. Konačno, 1991. godine krenulo se sa realizacijom sređivanja terase, ali su se, nakon sprovedenog konkursa, javnost i stručnjaci podelili na dva suprostavljena bloka. Jedni su bili za očuvanje zelene površine, dok su drugi bili za izgradnju modernog poslovnog centra u delu od Balkanske do Kraljice Natalije, što se na kraju i dogodilo.

(Starogradski.com)

OSTAVI ODGOVOR