Istoričarka umetnosti Sanja Kesić Ristić: Antički Singidunum je spomenik kulture od nacionalnog i svetskog značaja

0
52

Ugrožena nominacija Srbije za Uneskovu listu Svetske baštine

U najužem centru Beograda nalazi se široka zona arheološkog nalazišta, kulturnog dobra – Antički Singidunum, a projekat gondole na Beogradskoj tvrđavi i najava izgradnje podzemne garaže na Studentskom trgu su najalarmatniji primeri ugroženosti ovog nepokretnog kulturnog nasleđa koja može ugroziti nominaciju Srbije za Uneskovu Listu Svetske baštine.
„Antički Singidunum je spomenik kulture od nacionalnog i svetskog značaja. Zato je neshvatljivo zašto Republika Srbija, s jedne strane, želi da se priključi transnacionalnoj serijskoj nominaciji „Granica Rimskog carstva“, u okviru koje su već na Uneskovu Listu Svetske baštine upisani ostaci Limesa u Velikoj Britaniji i Nemačkoj, dok s druge strane ugrožava jedan od najznačajnijih lokaliteta u Srbiji, bez kojeg nominacija ne bi imala smisla”, konstatuje sekretar Nacionalnog komiteta ICOMOS-a, istoričarka umetnosti Sanja Kesić Ristić.

PRELIMINARNA LISTA

Preliminarna lista, objašnjava naša sagovornica, kod nas se pogrešno naziva tentativna, formira se u drugim zemljama u okviru nacionalne komisije za saradnju sa Uneskom, koju bi trebalo da čine najznačajniji profesionalci i eksperti u struci.
Nacionalni članovi ICOMOS-a p opravilu su i članovi komisija za saradnju sa Uneskom, često i njihovi predsednici.
„U našoj zemlji to nije slučaj. Iako bi prema „Valeta-Dubrovnik principima“, saradnja sa ICOMOS-ovim stručnjacima bila neophodna pri izradi Preliminarne liste, oni su po pravilu zaobiđeni! Inače bi bili upoznati s procedurama upisa i na preliminarnu i na Listu Svetske baštine“, ocenjuje Sanja Kesić Ristić i precizira da „Preliminarna lista znači samo da je određeno kulturno ili prirodno dobro u svojoj sredini prepoznato kao potencijalno dobro Svetske baštine“.
„S obzirom na različite razvojne planove vezane za Beogradsku tvrđavu, ali i za prostor Studentskog trga gde su ostaci Singidunuma sasvim izvesni, ne može se baš steći utisak da je naše nasleđe prepoznato niti kao vredno, niti kao neobnovljivo, a još manje kao resurs!“, ukazuje na odnos vlasti prema nepokretnom kulturnom nasleđu sekretar Nacionalnog komiteta ICOMOS-a.

RAJIĆEVA

Najdrastičniji slučajevi nestajanja i ignorisanja značaja kulturnog i arheološkog nasleđa u proteklih 15 godina u Beogradu su – Rajićeva ulica, rekonstrukcija tramvajskih šina u Tadeuša Košćuška i ugradnja podzemnih kontejnera, a o tome je detaljnije pisao dr Adam Crnobrnja, predsednik Srpskog arheološkog društva u članku „Arheološko nasleđe u Srbiji danas – briga države ili posao entuzijasta“, objavljenom u stručnom časopisu Moderna konzervacija 5 (2017), koji izdaje ICOMOS Srbija.
„Nažalost, prostor Rajićeve je potpuno uništen, iako je struka – konkretno Republički zavod za zaštitu spomenika kulture (RZZSK) – odbijala još 2003. godine da izda saglasnost za izgradnju na tom prostoru. I ondašnja vlast je želela da navedeni prostor „unovči“, tj. izgradi, ali su tadašnje rukovodstvo i Stručni savet RZZSK-a doneli argumentovanu i čvrstu odluku koja je mogla da se poništi na nivou ministarstva. Tada je vlast još uvek imala neki respekt prema onima koji su učeni i obrazovani upravo da bi donosili takve odluke“, pojašnjava odnos nekadašnjih gradskih vlasti prema struci naša sagovornica i konstatuje da smo sada u još goroj situaciji!

IZRADA NOMINACIONOG DOSIJEA

Srbija se priključila tzv. Bratislavskoj grupi, i time zvanično pokrenula procedure neophodne da bi se pristupilo izradi nominacionog dosijea – za svaki lokalitet treba da se utvrde kriterijumi, propisani Smernicama za primenu Konvencije o zaštiti Svetske kulturne i prirodne baštine (10 kriterijuma), na osnovu kojih je predložen upis na Listu. Međutim, ono što svaki lokalitet mora da poseduje, to su autentičnost i integritet.
„Singidunum je nesporno autentičan, ali samo dok se ne uništi današnjim intervencijama. Ne narušavaju ga slojevi potonjih gradnji – oni svedoče o kontinuitetu ove strateški izuzetne pozicije tvrđave, tragovi kultura koje su se tu smenjivale i koje svedoče o istorijskom kontinutetu mesta, čak i starijem od vremena Rimskog carstva. Autentičnost se ne meri procentima originalne materije koja bi bila uništena za potrebe stanice za gondole, ona se sastoji u svojoj celovitosti, u kojoj treba da bude sačuvana i preneta budućim generacijama, kao što je to još odavno pomenuto u Venecijanskoj povelji“, naglašava sekretar Nacionalnog komiteta ICOMOS-a.
Autentičnost, kao i integritet jednog dobra, zavise i od njihovog odnosa prema kulturnom i prirodnom nasleđu koje ih okružuju, tako da su vizure nešto što je možda najvažnije u očuvanju identiteta i jedinstvene univerzalne vrednosti bez koje je nemoguće upisati dobro na Listu Svetske baštine.

NESTAJU OBRISI GRADA

„Staviti gondolu je isto kao i promeniti tok Save i uliti je u Dunav negde drugde a ne podno Beogradske tvrđave, a skoro isto toliko i košta! Obris centra grada već je narušen izgradnjom višespratnica u „Beogradu na vodi“, a gondola će dovesti do neprepoznatljivosti sa svih strana. Istorijske vizure ka Zemunu i od Zemuna ne smeju se presecati neprimerenim i nadasve nepotrebnim sadržajem“, poručuje javnosti i nadležnima istoričar umetnosti Sanja Kesić Ristić, uz opasku „da turizam i navodno olakšanje pristupa spomeniku kulture u ovom slučaju uopšte nisu relevantni argumenti“.
„Beogradska tvrđava se može obići i odozgo na dole, i obrnuto, kako se kome dopada i kako ko može. Na kraju krajeva, pristup jednom tako složenom kulturnom dobru treba da bude prilagođen njegovom karakteru nekadašnjih tvrđava i sadašnjeg gradskog parka“, zaključuje naša sagovornica.

PRAKSA ZAVODA

„Za način donošenja odluka u Republičkom zavodu za zaštitu spomenika kulture ne bih rekla da je potpuno nelegalan, ali je zasnovan na principu da „delikatne“ predmete dobijaju oni „stručnjaci“ koji žele da izađu u susret nečijim željama. Ako ja odbijem da se saglasim sa doziđivanjem jednog spomenika kulture, moj odgovor neće izaći iz Zavoda već će predmet biti dat onome ko je spreman da izda saglasnost“, pojašnjava Kesić Ristić praksu rada, kako kaže, modus vivendi Republičkog zavoda u poslednjih 15 godina.
„Gondola je samo mala opasnost u moru opasnosti kojima je naše nepokretno kulturno nasleđe konstantno izloženo i nažalost, u pojedinim situacijama, uništeno do neprepoznatljivosti“, oslikava sumornu sliku nestajanja i ignorisanje arheološkog i kulturnog nasleđa Beograda i Srbije sekretar Nacionalnog komiteta ICOMOS-a, istoričar umetnosti Sanja Kesić Ristić na kraju razgovora za naš list.
D.MIŠIĆ

IMG_20180924_150022_5 SANJA KESIC RISTIC

ICOMOS (International Council on Monumentsand Sites)
Međunarodni savet za spomenike i spomeničke celine predstavlja visoko respektibilnu nevladinu organizaciju koja danas okuplja preko 10 000 članova, iz više od 100 zemalja, koji su svojim profesionalnim angažovanjem uključeni u aktivnosti zaštite i očuvanja kulturnog i prirodnog nasleđa širom sveta. Zvanično je priznat kao savetodavno telo Uneska koje aktivno doprinosi radu Komiteta za Svetsku baštinu i učestvuje u implementaciji Konvencije o zaštiti Svetske kulturne i prirodne baštine iz 1972. godine. Članovi ICOMOS-a predstavljaju uticajnu mrežu stručnjaka koja promoviše principe savremene konzervacije i afirmiše vrednosti nasleđa. Njihova aktivnost odvija se preko nacionalnih komiteta, u zemljama koje su članice UNESKO-a (www.icomos.org)

04 PLATO rimske-terme-i-kuce

PODZEMNA GARAŽA NA STUDENTSKOM TRGU

Kada je gradska vlast 2006. godine obelodanila nameru da na Studentskom trgu planira izgradnju podzemne garaže, na prostoru koji vekovima nije bio uzurpiran gradnjom zgrada s dubljim temeljima i koji se smatra jednom od retkih lokacija sa znatnije očuvanim ostacima iz rimskog perioda, stručna javnost je odmah reagovala i usprotivila se zvaničnim dopisima. Sadašnja gradska vlast ima iste namere. Po objavi javnog uvida u urbanistički projekat, a nakon što je Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda izdao uslove koji nisu u skladu sa Zakonom o kulturnim dobrima za ovu lokaciju, zvaničnu primedbu je uputila ujedinjena stručna javnost – Srpskoarheološkog društva, Arheološki institut, Odeljenje za arheologiju Filozofskog fakulteta, Narodni muzej, Društvo konzervatora Srbije, Nacionalni komitet ICOM Srbija i Nacionalni komitet ICOMOS Srbija. Struka naglašava, posebno u slučaju kada postoje indicije za bitnije nalaze, kao u slučaju Studentskog trga i parka, da je za gradnju podzemne garaže na ovoj lokaciji moguća samo jedna opcija – pre početka bilo kakvog planiranja ili izgradnje neophodno je obaviti zaštitna arheološka istraživanja na celoj površini nakon kojih je moguće definisati i izdati mere tehničke zaštite (konzervatorske uslove), a sve u cilju zaštite, prezentacije i valorizacije nepokretnog kulturnog nasleđa Antičkog Singidunuma, uz bezuslovno poštovanje Zakona o kulturnim dobrima.

 

OSTAVI ODGOVOR