STEPENICAMA ZABORAVA: Svakodnevno prolazite kraj njenih građevina, a većina vas ne zna ko je ONA

0
259
FOTO: Starogradski.com

Koliko puta ste koračali stepenicama koje se nalaze preko puta francuske ambasade? Da li ste zastali pored česme uklesane u središte tih stepenica i zapitali se ko je tvorac tog remek dela?

Zelene barokne stepenice s česmom od ripanjskog kamena, uređenje Malog Kalemegdana, školska zgrada u Ulici kralja Petra I, prva Bolnica za tuberkulozne bolesnike samo su deo zdanja koje je projektovala Jelisaveta Načić – prva žena arhitekta u Srbiji.

Jelisaveta se ubraja u red najznačajnijih Srpkinja. Rođena u Beogradu 1878. godine, ova heroina prokrčila je ženama put u ovu, do tada isključivo mušku, profesiju.

Odlazak u logor u Mađarskoj

Radila je kao arhitekta sve do početka Velikog rata. Slobodarskog duha, javno je izražavala svoj patriotski stav. Upravo zbog oštrog protivljenja i negodovanja, okupacione vlasti odlučile su da je uhapse i interniraju u logor u Nežideru u Mađarskoj zajedno sa još 15.000 srpskih intelektualaca i rodoljuba.

Delila je baraku sa još 15-ak mlađih Srpkinja. Sa svojih 38 godina, bila je najstarija među njima, te je izabrana za starešinu barake.

Prema svedočenjima zarobljenih žena, uslovi u ženskom delu logora bili su prilično slobodni. Osim nesmetanog komuniciranja sa svetom putem pisama, ženama je bilo dozvoljeno i da primaju posete.

Muzej istorije Srbije
Muzej istorije Srbije

U Jelisavetinu baraku često je svraćao i naočit, nekoliko godina stariji albanski intelektualac katoličke vere, Luka Lukaj.

Ljubav je ubrzo krunisana brakom, a 1917. godine rodila se i kći jedinica Lucija.

Pred sam kraj rata, nakon intervencije Lukinog ujaka, ova porodica biva puštena na slobodu.

Doseljavaju se u Beograd, gde žive dve godine. Međutim, zbog bolesti male Lucije, porodica se seli u Skadar, da bi kasnije njihovo odredište bio Dubrovnik.

Nakon Lukajeve smrti 1947. godine, Jelisaveta je pisala molbu Narodnoj skupštini FNRJ da joj dodeli penziju. Nažalost, ova heroina predratnog doba umrla je – čekajući odgovor. Tek nakon njene smrti, iz Narodne skupštine stiglo je pismo u kome je kratko bilo napisano da se njena molba za penziju odbija.

starogradski.com
starogradski.com

Gotovo sve što je stvorila – stvorila je Beogradu

Prema kazivanju njene ćerke Lucije, Jelisaveta je posle Prvog svetskog rata svoju biblioteku i stručnu dokumentaciju poklonila Univerzitetskoj biblioteci u Beogradu.

Od 2004. godine, nekadašnja ulica Pavla Papa na Gundulićevom vencu, nedaleko od zgrade sa radničkim stanovima (jednim od Jelisavetinih remek dela), nosi njeno ime.

Iako je uređenje Malog Kalemegdana bio njen prvi rad u beogradskoj opštini, kao Jelisavetnio najveće delo za 14 godina stručnog rada, ostaje školska zgrada u Ulici kralja Petra I iz 1906. godine. U tom zdanju se i danas nalazi OŠ “Kralj Petar Prvi”. Jelisaveta Načić je, u okviru kompleksa bolnica na zapadnom Vračaru, projektovala i bolničku zgradu prve Bolnice za tuberkulozne bolesnike u Srbiji. Nažalost, oštećena u ratu, zgrada je srušena. Opština je 1911. godine prema njenim projektima izgradila radničke stanove u dvospratnoj zgradi u tada novopečenoj, a danas Ulici Đure Đakovića. Ova građevina postoji i danas.

Jelisaveta Načić je umrla u Dubrovniku 1955. godine, a iz protesta je sahranjena na tajnoj lokaciji.

(pripremila: Jasmina Nikačević)

OSTAVI ODGOVOR