Vule Jevtić

Uvodni portret i kulturni značaj

Vule Jevtić bio je jedna od najoriginalnijih, najživopisnijih, najomiljenijih i najautentičnijih bardskih figura beogradskog kafanskog i radijskog života sredinom dvadesetog veka. Pevač, kompozitor, tekstopisac i boem u najlepšem, najplemenitijem i najuzvišenijem smislu te reči, Jevtić je u svojoj ličnosti i pesmi nosio nepatvoreni duh stare srpske varoši, moravske ravnice i beogradske Skadarlije. Njegovo ime ostalo je zlatnim slovima upisano u istoriju naše narodne i gradske muzike pre svega kao autora besmrtne kafanske himne „Još litar jedan“, kompozicije koja je postala opšte kulturno dobro i neslužbeni simbol svakog iskrenog druženja za kafanskim stolom u rane jutarnje sate.

Njegov istorijski značaj za evoluciju gradske pesme detaljno se razmatra kroz tematske monografije Beograd i starogradska pesma i Skadarlija između istorije i legende. Vule Jevtić je pripadao onoj retkoj, dragocenoj vrsti umetnika koji su sa jednakom ubedljivošću i vrhunskim profesionalizmom vladali i strogim radijskim etrom i uzavrelom kafanskom atmosferom. Bio je dugogodišnji uvaženi vokalni solista Radio Beograda pod upravom neprikosnovenog Vlastimira Pavlovića Carevca, ali istovremeno i neprikosnoveni kralj skadarlijskih noći u kultnim kafanama „Tri šešira“ i „Dva jelena“, gde je decenijama uveseljavao, tešio i oplemenjivao generacije Beograđana i putnika namernika iz celog sveta.

U posleratnom Beogradu kafana nije bila samo ugostiteljski objekat; ona je bila prostor društvene slobode, svojevrsni neformalni parlament u kome su se za istim stolom susretali akademici, glumci, pesnici, zanatlije i studenti. U tom specifičnom mikrokosmosu Vule Jevtić je imao ulogu duhovnog domaćina i estetskog čuvara mere. Bio je organska spona između tradicionalnog moravskog narodnog pevanja i modernijeg varoškog šlagera. Njegov topli, narativni bariton, blagi humor, urođena muzikalnost i neposrednost činili su ga jednim od najomiljenijih izvođača svog doba. Pevajući pesme o vinu, krčmaricama, prolaznosti mladosti, vernim drugovima i neuzvraćenim ljubavima, Vule je stvorio sopstveni mit o beogradskoj boemiji kao oasi slobode, ljudskosti, kavaljerstva i iskrene pesme.

Poreklo i rane godine

Vule Jevtić rođen je 7. januara 1913. godine u selu Rosica kod Kruševca, u samom srcu pitome, vinorodne i raspevane Župe i Pomoravlja. Odrastao je u vinogradarskom i poljoprivrednom kraju u kome su pesma, vino i radost života bili sastavni deo svakodnevnog opstanka i rada na zemlji. Rasinski i župski kraj odlikovali su se jedinstvenom kulturom: stare vinogradarske poljane, kameni podrumi, berbe grožđa i jesenje svetkovine uvek su bili praćeni zvucima pesme uz pratnju samica, ranih violina i harmonika.

Od oca i dede nasledio je duboko poštovanje prema radu i tradiciji, ali i urođenu muzikalnost koja se u moravskom kraju prenosila kroz seoska posela, mobe, slave i crkvene sabore. Kao dečak i mladić, Vule je pažljivo slušao izvorne moravske narodne pesme, kola i stare varoške napeve koji su stizali iz obližnjeg Kruševca – nekadašnje kneževe prestonice koja je u međuratnom periodu imala izuzetno bogat zanatski, trgovački i kafanski život.

Već tada je pokazivao izuzetan dar za pevanje; posedovao je snažan, rezonantan i topao glas i prirodan osećaj za ritam i harmoniju. Međutim, teške materijalne okolnosti i siromaštvo rano su naterale mladog Vuleta na samostalnu borbu za egzistenciju, pa se on u potrazi za poslom otiskuje na put ka Beogradu, privučen svetlima i mogućnostima koje je pružala prestonica Kraljevine Jugoslavije.

U Beograd stiže u godinama pred izbijanje Drugog svetskog rata. Radio je različite teške poslove kako bi obezbedio krov nad glavom, ali je kafana bila njegovo prirodno utočište i prava životna škola. Počeo je da peva po manjim beogradskim lokalima na Čuburi, Paliluli, Dušanovcu i u Savamali. Tu je kalio svoj zanat, učeći kako se vodi dijalog sa publikom, kako se peva u zagušljivoj prostoriji bez mikrofona i kako se pesma prilagođava raspoloženju svakog pojedinačnog stola.

Razvoj karijere i muzički počeci

Nakon teških i mračnih ratnih godina, tokom kojih je delio sudbinu okupiranog grada, Vule Jevtić se odmah po oslobođenju uključuje u muzički život prestonice. Njegova karijera dobija profesionalni zamah kada se prijavljuje na audiciju za Radio Beograd. Iako je bio prekaljeni kafanski pevač, Vule je posedovao izuzetnu pevačku disciplinu, stabilan ritam i čist ton. Vlastimir Pavlović Carevac prepoznao je u njemu autentičan narodni glas i uvrstio ga među stalne soliste Narodnog orkestra Radio Beograda.

Rad sa Carevcem bio je od presudnog značaja za Jevtićevo umetničko profilisanje. Carevac je tražio strogo poštovanje notnog teksta, čistoću intonacije i pročišćenost od suvišnih orijentalizama. Vule je sa lakoćom prihvatio ova pravila, uspevajući da sačuva svoju urođenu toplinu i neposrednost. U radijskim emisijama uživo, Vule je unosio dah prirodnosti i neusiljenog šarma koji je osvajao slušaoce od prvog takta.

Paralelno sa nastupima na radiju, Vule postaje neprikosnoveni vladar skadarlijskih kafana. U kafani „Tri šešira“ provodio je noći za stolom sa slikarima, pesnicima, glumcima i novinarima, pevajući stare varoške melodije i stvarajući sopstvene kompozicije. U to vreme nastaju njegova bliska prijateljstva i saradnje sa drugim velikanima tog doba, a posebno sa vokalnim solistom i gitaristom Miodragom Miletom Popovićem, sa kojim je delio ljubav prema gradskoj romansi i akustičnom zvuku. Često su nastupali zajedno, stvarajući atmosferu u kojoj su se preplitale gitarske harmonije i Vuletov raspevani bariton.

Zlatno doba, ključne saradnje i diskografija

Pedesete i šezdesete godine dvadesetog veka predstavljale su zlatno doba Vuleta Jevtića. U tom periodu on stvara svoje najznačajnije autorsko delo – antologijsku kompoziciju „Još litar jedan“. Ova pesma, komponovana u duhu starogradskog valcera sa neodoljivo pevljivim refrenom, eksplodirala je širom zemlje. Nastala jedne skadarlijske noći u razgovoru sa prijateljima boemima, pesma je u rekordnom roku postala obavezni deo repertoara svakog orkestra i svakog društva koje je dočekivalo zoru u kafani. Malo je pesama u istoriji naše muzike koje su sa takvom lakoćom i brzinom prešle put od autorskog dela do opšteprihvaćene narodne tvorevine.

Pored ove pesme, Jevtić je komponovao i snimio niz drugih izuzetnih numera, među kojima se izdvajaju „Donesi vina krčmarice stara“, „Kada padne tiha noć“, „Sedi Cigo za astalom“ i brojne druge varoške pesme. Njegove gramofonske ploče, izdate za PGP-RTB i Jugoton, prodavale su se u stotinama hiljada primeraka.

U Skadarliji, Vule Jevtić je bio živa legenda. Strane diplomate, glumci Narodnog pozorišta i Jugoslovenskog dramskog pozorišta (poput Pavla Vuisića, Zorana Radmilovića i Ljubinke Bobić), književnici i novinari smatrali su večernji odlazak u Skadarliju nepotpunim ako ih Vule ne bi dočekao svojom pesmom. Njegove interpretacije pesama kao što su Na kraj sela čađava mehana na stihove Đure Jakšića, antologijska gradska poskočica Donesi vina, krčmarice i melanholična balada Ima dana postale su zaštitni znak skadarlijske boemije.

Vule je bio redovni učesnik festivala narodne muzike, gostovao je širom Evrope za naše radnike u dijaspori, ali se uvek najradije vraćao skadarlijskoj kaldrmi, gde je bio svoj na svome. Njegov glas je označavao trijumf autentičnog, akustičnog duha u vremenu kada je svet počeo da se ubrzava.

Repertoar, vokalne i instrumentalne osobenosti i stil

Vokalni stil Vuleta Jevtića odlikovao se izuzetnom toplinom, neposrednošću i narativnim šarmom. Njegov glas bio je puni, zvučni bariton sa prepoznatljivom moravskom mekoćom. Jevtić nije pevao sa distance; njegovo pevanje bilo je intimni razgovor, drugarska ispovest čoveka koji je prošao kroz sve životne radosti i tuge. Posedovao je prirodnu vokalnu rezonancu koja mu je omogućavala da satima peva u bučnoj prostoriji a da mu glas nikada ne promukne niti izgubi svežinu.

Posedovao je besprekoran osećaj za kafansku dramaturgiju. Znao je tačno u kom trenutku treba zapevati brzu, veselu pesmu kako bi se podigla atmosfera u dvorani, a kada treba izvesti tihu, elegičnu romansu koja tera suze na oči. Njegova dikcija bila je kristalno jasna; svaka reč bila je izgovorena sa punim razumevanjem njenog poetskog i emotivnog smisla.

Kao autor, Jevtić je bio majstor jednostavne, ali duboko pamtljive melodijske linije. Njegove pesme odlikovale su se pravilnom strofičnom strukturom, prijemčivom harmonizacijom i stihovima koji su govorili o večnim temama: vinu, ljubavi, prijateljstvu i prolaznosti života. Izbegavao je patetiku, unoseći u svaku pesmu blagi osmeh i pomirenje sa sudbinom, što je i suština starogradske filozofije. Njegov stil je bio lišen svake agresivnosti, donoseći smiraj i toplinu.

Odnos prema tradiciji i saradnici

Vule Jevtić je gajio duboko, iskreno poštovanje prema izvornoj tradiciji, ali je shvatao da pesma mora da živi u sadašnjosti. Smatrao je da kafana nije mesto za vulgarnost, već svetilište boemije u kome se ljudi oslobađaju svakodnevnih briga. Beskompromisno je čuvao dostojanstvo kafanskog pevača, uvek odeven u besprekorno odelo sa kravatom, sa damskim i gospodskim manirima prema gostima.

Prema kolegama muzičarima bio je beskrajno velikodušan i topao. Mlađim pevačima je nesebično pomagao, davao im svoje pesme i učio ih kako se drži pažnja publike. Orkestarski muzičari su ga obožavali jer je uvek stvarao opuštenu, kolegijalnu atmosferu i delio sve što je zaradio. U kafani je sedeo sa kelnerima i čistačima jednako kao i sa ministrima i stranim ambasadorima, ne praveći nikakve socijalne razlike među ljudima dobre volje.

Nasleđe i uticaj na starogradsku muziku

Vule Jevtić preminuo je 1981. godine u Beogradu, u šezdeset osmoj godini života. Sahranjen je u Beogradu, ispraćen od strane hiljada skadarlijskih prijatelja, muzičara, glumaca i boema koji su pevali njegove pesme.

Njegovo nasleđe na polju starogradske i kafanske pesme je neprocenjivo. Pesma „Još litar jedan“ ostaje večni spomenik njegovom imenu, pesma koja se peva i koja će se pevati dokle god postoje kafane i ljudi koji u njima traže utehu i radost. Vule Jevtić je dokazao da kafanski pevač može biti vrhunski umetnik i kulturni stvaralac od nacionalnog formata. On ostaje upamćen kao večni patrijarh Skadarlije, bard čija je pesma grejala srca i ulepšavala beogradske noći, ostavivši trajan beleg u kolektivnom sećanju prestonice.

Izvori i dokumentacija

• Jovanović, Raško: Skadarlija: Istorija, kafane i boemi, Beograd, 1988.
• Kovačević, Nataša: Muzičke ikone Beograda: Od Skadarlije do Kolarca, Signature, Beograd, 2018.
• Zvučni arhiv Radio Beograda i PGP-RTS: arhivski snimci i diskografija soliste Vuleta Jevtića (1948–1978).
• Dokumentarna emisija RTS-a: Boemi Skadarlije – Vule Jevtić, Redakcija dokumentarnog programa, Beograd, 2002.
• Antologija srpske starogradske i kafanske pesme, Prosveta, Beograd, 1995.