Ali-paša na Hercegovini
Dramatična pesma o vezi vlasti, lepote i sevdaha
L'jepa Mara na Drini ćupriji!
Poručuje Ali-paša Mari:
„Budi moja, ti đevojko mlada!”
„Volim momka iz gore zelene,
Nego tebe i tvoje dukate,
I vezirske dvorove bogate!
A tvoja je kosa pos'jedila,
Šta će meni pašaluk i slava,
Kad mi mladost u zlatu uvehne?”
Al' đevojka Drini se pokloni:
„Čuvaj, Drino, moju vjernu ljubav,
Od silnika i begovskog zuluma!”
Istorijski i muzikološki kontekst
Istorijska sevdalinka i balada „Ali-paša na Hercegovini“ ubraja se među najmonumentalnija ostvarenja bosanskohercegovačke epsko-lirske baštine. Pesma je inspirisana stvarnom istorijskom ličnošću – Ali-pašom Rizvanbegovićem, moćnim vezirom i apsolutnim gospodarom Hercegovine u prvoj polovini devetnaestog veka. U pesmi se suočavaju dve nepomirljive sile: s jedne strane, neograničena politička i vojna moć osmanskog vezira, a s druge, nepokolebljivi moralni i ljubavni integritet lepe Mare na Drini ćupriji, koja odbija vezirsko bogatstvo zarad ljubavi prema slobodnom mladiću iz gore zelene.
U muzikološkom smislu, pesma je građena kao dramatična epsko-lirska poema u sporom tempu sa izraženim sevdalijskim rubatom. Melodijski luk ima herojski, dostojanstven karakter, sa širokim intervalskim skokovima koji prate Marin prkosni odgovor paši. Lestvična podloga nosi elemente tradicionalnog hidžaz melosa sa izraženim orijentalnim melizmima na dugim vokalima. Pevač u ovoj numeri mora posedovati izuzetnu vokalnu snagu i dramaturšku ubedljivost.
Definitivnu, kanonsku verziju ostvario je dr Himzo Polovina, koji je svojim plemenitim glasom dočarao svu tragiku i uzvišenost ovog istorijskog sukoba. Pored Himze, pesmu su sa uspehom izvodili Safet Isović i Zehra Deović. Ona ostaje trajni spomenik nepokorivosti ljudskog duha i moralne čistote pred tiranijom moći.