Dimitrijo, sine Mitre
Potresna istinita priča o Dimitriju i Stani iz Vranja
Majka tebe budi,
Zar ne vidiš, sine Mitre,
Kako Petruna rudi?
U licu je bleda,
Niti zbori, niti peva,
Samo u zemlju gleda!
Što će decu rodit',
A Petrunu ostavi u tuzi,
Nek' je sudbina vodi!
Petruna je meni mila,
Makar nikad deteta ne bilo,
Ona mi je dušu svila!
Istorijski i muzikološki kontekst
Pesma „Dimitrijo, sine Mitre“ predstavlja jednu od najpotresnijih porodičnih tragedija zabeleženih u istoriji balkanskog folklora. Pesmu je spevala Stana Avramović Karaminga, čuvena vranjska pevačica i čuvar gradske pesme, na osnovu istinitog događaja iz sopstvene porodice s kraja devetnaestog veka. Njen ujak Dimitrije oženio se prelepom Petrunom (Tonom), ali brak godinama nije donosio potomstvo. Pod pritiskom patrijarhalne majke i malograđanske osude, Dimitrijeva majka nagovara sina da otera nerotkinju, što pokreće lanac tragičnih događaja, sramote i samoubistava.
Muzička struktura pesme poseduje monumentalnu dramsku snagu. Izvodi se u sporom, ceremonijalnom tempu sa dubokom unutrašnjom tenzijom. Lestvica pripada modalnom sistemu južnog Balkana sa izraženim molskim prizvukom i specifičnim vokalnim cezureama koje imitiraju jecaje. Pevač u ovoj numeri mora imati snagu antičkog tragičara: svaka strofa ogoljava neumitnost sudbine u društvu gde je neplodnost smatrana najvećim grehom i prokletstvom, dok Dimitrijeva nepokolebljiva ljubav prema ženi dobija uzvišeni herojski karakter.
Kultne interpretacije pesme ostvarili su Vasilija Radojčić i Staniša Stošić. Snimak Vasilije Radojčić sa Narodnim orkestrom Radio Beograda uvršten je među najviša dostignuća srpske i jugoslovenske fonografske umetnosti. Pesma „Dimitrijo, sine Mitre“ nije samo muzičko delo; ona je potresni antropološki i književni dokument o ceni ljubavi i težini patrijarhalnog patrijarhata.