Pod onom, pod onom gorom zelenom
Poznata i kao: Pod gorom zelenom
Stara lirska slika o zelenoj gori, izvoru i sastanku
Šetala se đevojka sa dragijem momkom,
Pitala ga tiho, u oči gledala:
„Da l' me voliš, dragi, k'o što si zborio?”
Više nego sunce što na nebu sije,
Ti si meni zvezda u ponoćnoj tami,
U mom srcu samo tvoja slika plami!”
Zatreptao javor pokraj hladne česme,
Zakleli se mladi pod zelenom jelom,
Da će vjerni biti dušom i tijelom!
Osta' spomen na tu ljubav milu,
Prošli dani, prošle su godine,
Al' ta pjesma nikad ne umire!
Istorijski i muzikološki kontekst
Crnogorska tradicionalna pesma „Pod onom, pod onom gorom zelenom“ predstavlja klasičan primer lirske zakletve zaljubljenih u ambijentu netaknute prirode crnogorskog krša i šuma. Ponavljanje početnog polustiha („Pod onom, pod onom...“) arhaični je pesnički postupak koji privlači pažnju slušaoca i stvara utisak eha u planinskom masivu. U dijalogu dvoje mladih priroda nije samo pasivna pozadina; gora, javor i hladna česma postaju živi svedoci i garanti večne vernosti.
Sa muzikološkog stanovišta, pesma nosi obeležja dinarske pevačke prakse prilagođene varoškom izvođenju. Izvodi se u umerenom, dostojanstvenom tempu sa širokim intervalskim lukovima. Melodija se kreće u dursko-molskom prepletu, sa dugim držanim tonovima koji zahtevaju stabilan dah i visoku vokalnu postavljenost glasa. U instrumentalnim verzijama Narodnog orkestra, violina i harmonika donose suptilnu harmonijsku potporu koja oplemenjuje arhaičnu melodijsku liniju.
Pesmu su u antologiju uveli vokalni solisti Radio Titograda i Radio Beograda, među kojima se izdvajaju Ksenija Cicvarić, Branko Perović i Dušan Radetić. Njena plemenita jednostavnost i uzvišeni etički ton svedoče o čistoti patrijarhalnog ljubavnog ideala u crnogorskoj muzičkoj baštini.