Branko Perović

Uvodni portret i kulturni značaj

Branko Perović bio je jedan od najautentičnijih, najuticajnijih i najprepoznatljivijih čuvara tradicionalne crnogorske gradske, varoške i narodne lirske baštine u drugoj polovini dvadesetog i početkom dvadeset i prvog veka. Njegov zvonki, duboki i izuzetno ekspresivni glas postao je zvučni amblem podgoričkog, nikšićkog i cetinjskog varoškog melosa, tradicije koja se razvijala na specifičnom razmeđu brđanske epske gordosti i suptilne mediteransko-orijentalne lirske osećajnosti. U vremenima ubrzane modernizacije i estradne komercijalizacije, Perović je delovao kao nepotkupljivi čuvar muzičkog pamćenja svog naroda, izvođač koji je sa podjednakim žarom i stilskom čistotom pevao stare varoške romance, tužbalice i sevdalijske motive.

U širem kontekstu starogradske muzike, značaj Branka Perovića ogleda se u povezivanju crnogorskog gradskog melosa sa opštejugoslovenskim radijskim i salonskim tokovima. Nastavljajući plemenitu liniju koju je u jugoslovenskim razmerama proslavila legendarna Ksenija Cicvarić, Perović je crnogorsku varošku pesmu interpretirao sa prefinjenom salonskom merom, ali bez gubljenja njene izvorne, gorštačke emotivne snage. Njegove antologijske verzije pesama Još ne sviće rujna zora, Poljem se vija, Sejdefu majka buđaše i Oj, vesela veselice spadaju u vrhunska ostvarenja regionalne vokalne diskografije, svedočeći o umetniku čiji je glas bio duboko ukorenjen u duši i istoriji njegovog naroda.

Poreklo i rane godine

Branko Perović je rođen 1944. godine u okolini Nikšića, u vihoru Drugog svetskog rata, u porodici koja je baštinila duboke patriotske i tradicionalne vrednosti crnogorskog krša. Nikšić je u posleratnom periodu bio grad u naglom industrijskom i kulturnom usponu, ali je u svojim starim mahalama i kafanama podno Trebjese ljubomorno čuvao melodije predratnih građanskih balada i pesama za društvo. Odrastajući u patrijarhalnoj sredini, Branko je od najranijeg detinjstva bio izložen zvuku gusala, epske pesme, ali i tihih majčinih uspavanki i varoških napeva.

Već tokom školovanja u Nikšiću, njegov vokalni talenat privukao je pažnju nastavnika i okoline. Perović je posedovao prirodno postavljen, sonoran glas izuzetne rezonance i prirodnog volumena. Počeo je da peva u školskim horovima i lokalnim kulturno-umetničkim društvima, gde se rano susreo sa disciplinom zajedničkog muziciranja. Pored pevanja, rano je savladao i tradicionalne instrumente, pre svega gusle, što mu je pružilo temeljno razumevanje narativne strukture stiha, pravilnog disanja i dramatske ekspresije koja će kasnije obogatiti njegovo izvođenje lirske gradske pesme.

Razvoj karijere i muzički počeci

Krajem šezdesetih godina dvadesetog veka, Branko Perović započinje svoj profesionalni put u svetu muzike. Ključna prekretnica u njegovom razvoju bio je dolazak pred mikrofone Radio Titograda (današnjeg Radija Crne Gore) i polaganje audicije pred strogim muzičkim stručnjacima. U to vreme, radijske stanice u Jugoslaviji funkcionisale su kao neprikosnovene estetske filtere; pevač koji nije imao besprekornu intonaciju, tačnu dikciju i duboko poznavanje lokalnog dijalekta nije mogao da dobije prostor u programima uživo.

Perović je brzo osvojio poverenje muzičkih urednika. Njegov glas je zvučao moćno, ali i toplo; imao je sposobnost da i najtišu lirsku baladu donese sa dostojanstvom i unutrašnjim mirom. Uskoro počinje da snima trajne arhivske snimke za Radio Titograd i Radio Beograd, sarađujući sa narodnim i tamburaškim orkestrima. U Beogradu je bio čest i rado viđen gost u emisijama koje su negovale starogradsku muziku, gde je nastupao uz orkestre pod upravom velikana Radio Beograda, o čemu svedoči pregled Radio i oblikovanje repertoara.

Zlatno doba, festivalski nastupi i diskografija

Sedamdesete i osamdesete godine predstavljale su zlatno doba Perovićevog stvaralaštva. Postao je redovni učesnik festivala tradicionalne i narodne muzike širom Jugoslavije, gde je predstavljao Crnu Goru sa pesmama koje su plenile svojom autentičnošću. Njegovi nastupi u Beogradu, Novom Sadu, Sarajevu i Skoplju dočekivani su sa ovacijama. Publika je prepoznavala da u njegovom pevanju nema ničeg izveštačenog; pevao je sa iskrenošću koja je osvajala i najzahtevnije poznavaoce pesme.

Njegova diskografska ostavština obuhvata seriju singlova i LP albuma snimljenih za vodeće diskografske kuće „Jugoton“, „PGP-RTB“ i „Jugodisk“. Na tim pločama zabeležene su antologijske izvedbe pesama: Još ne sviće rujna zora, Poljem se vija, Sejdefu majka buđaše, Oj, vesela veselice, „Milica, jedna u majke“, „Pod onom gorom zelenom“ i „Kraj Cetinja selo malo“. Njegova interpretacija pesme „Još ne sviće rujna zora“ postala je opšteprihvaćeni standard – spora, svečana, prožeta čežnjom i uzvišenim varoškim sentimentom.

Perović je nastupao širom Evrope, Sjedinjenih Američkih Država, Kanade i Australije, gde je pevao za iseljeničke zajednice, ali i na manifestacijama koje su okupljale inostrane ljubitelje balkanskog melosa. U beogradskim boemskim krugovima, duž Skadarlije, Perovićevo pevanje je uživalo ogroman ugled, o čemu svedoče i hronike zabeležene u studiji Beograd i starogradska pesma. U sociološkom i kulturološkom smislu, Perovićevo pevanje predstavljalo je most između surovog crnogorskog krša i uglađenog ambijenta podgoričke Stare Varoši i Drača. U tim starim gradskim četvrtima vekovima se razvijala specifična varoška kultura prožeta orijentalnim nanosi i bidermajerskom intonacijom. Dok je seoska tradicija pevala o bojevima i megdanima, varoška pesma je pevala o čežnji za devojkom sa pendžera, mirisu jorgovana i rastancima kraj hladnih voda Morače i Ribnice. Perović je uspeo da u svom glasu pomiri ta dva sveta: snagu gorštaka i ranjivost zaljubljenog varošanina. Njegovi nastupi u prestižnim beogradskim salama i skadarlijskim kafanama okupljali su intelektualnu elitu koja je u njegovom glasu prepoznavala iskonsku istinu o balkanskom čoveku.

Repertoar, vokalne osobenosti i stil

Glas Branka Perovića odlikovao se retkom kombinacijom masivnosti i lirske mekoće. Posedovao je puni, herojski bariton sa zvonkim tenorskim visinama i tamnim, rezonantnim basovskim fundamentom. Taj široki raspon omogućavao mu je da sa lakoćom vlada i najtežim vokalnim skokovima koji su karakteristični za arhaične crnogorske napeve.

Njegovo fraziranje bilo je pod dubokim uticajem tradicionalne metrike crnogorskog stiha. Perović nije sekao reči niti je menjao prirodne akcente jezika; svaki stih izgovarao je sa arhaičnim dostojanstvom, pazeći na dužine vokala i jasnoću suglasnika. Njegova ornamentika bila je suzdržana, ali izuzetno efektna; koristio je kratke trilere i specifične gornje predudare koji su podsećali na zvuk starih instrumenata.

Posebno poglavlje činila je njegova dinamička kontrola. Perović je umeo da iz grmećeg, dramatičnog fortissima pređe u najtiši, šaputavi pianissimo, stvarajući snažan emotivni kontrast koji je slušaoca ostavljao u dubokoj zamišljenosti. Kada je pevao ljubavne varoške romanse, njegov glas je gubio epsku oštrinu i poprimao baršunastu mekoću koja je bila u savršenom skladu sa tradicijom salonskog muziciranja. Posebno je zanimljiva Perovićeva uloga u očuvanju arhaičnih vokalnih tehnika koje su se nalazile na granici između epske recitacije i lirske melodije. U pesmama dužeg narativnog toka, Perović je koristio specifičnu tehniku modulacije glasa kojom je dočaravao unutrašnji dijalog junaka, prelazak iz tuge u ponos, i fatalizam koji je karakterističan za crnogorsku kulturu. Taj stil pevanja zahtevao je izuzetnu fizičku snagu i kontrolu dijafragme, jer su tonovi morali da zvuče stameno, bez kolebanja ili nepotrebnog vibrata. Njegove interpretacije ostaju svedočanstvo o vremenu kada je vokalna tehnika bila neodvojiva od etičkog stava samog pevača.

Odnos prema tradiciji i saradnici

Za Branka Perovića tradicija nije bila samo muzički pravac; bila je to moralna obaveza prema precima i potomcima. Smatrao je da se izvorna pesma ne sme prilagođavati trenutnim komercijalnim trendovima i da pevač mora biti veran sluga teksta i melodije. Odbijao je sve ponude koje su zahtevale estradizaciju i banalizaciju repertoara, ostajući do kraja života dosledan svom purističkom stavu.

U krugovima muzičara uživao je nepodeljeno poštovanje. Sarađivao je sa najboljim instrumentalistima i dirigentima svoga doba, a posebno je bio ponosan na svoje muzičko prijateljstvo sa Ksenijom Cicvarić, koju je smatrao nedostižnim uzorom i majkom crnogorske pesme. Mlađim kolegama je nesebično pomagao, savetujući ih kako da očuvaju autentičnost glasa i kako da razumeju kontekst pesama koje pevaju.

Bio je čovek izuzetne skromnosti i ličnog integriteta. Živeo je mirno, daleko od estradnih skandala i glamura, posvećen pesmi, porodici i svojim prijateljima. Za svoj dugogodišnji doprinos očuvanju nacionalne kulture dobio je brojna priznanja i povelje, kako u Crnoj Gori, tako i na prostoru cele bivše Jugoslavije.

Poslednje godine i trajno nasleđe

Pozne godine Perović je proveo u rodnom kraju, gde je i dalje bio aktivan u kulturnom životu, nastupajući na svečanim akademijama i tradicionalnim saborima. Njegov glas je i u zrelim godinama zadržao snagu i lepotu, a svaki njegov javni nastup dočekivan je sa dubokim poštovanjem novih generacija koje su u njemu prepoznavale živu legendu crnogorskog melosa.

Branko Perović je preminuo 2019. godine u Nikšiću, u sedamdeset i petoj godini života. Njegov odlazak doživljen je kao veliki gubitak za celokupnu regionalnu kulturnu scenu; sahranjen je uz prisustvo mnogobrojnih poštovalaca, prijatelja i kolega muzičara. Iza sebe je ostavio bogatu diskografsku i arhivsku riznicu koja ostaje neprocenjivo svedočanstvo o vremenu kada je pesma bila istinski glas naroda, njegova istorija i njegova duša. Branko Perović ostaje zapamćen kao gorostas crnogorske gradske lirike i vitez tradicionalnog melosa.

Izvori i dokumentacija

• Zvučni arhiv Radija i Televizije Crne Gore (RTCG), Podgorica – solistički fond Branka Perovića (1968–2010).
• Zvučni arhiv Radio Beograda – trajni arhivski snimci narodnih i varoških pesama u izvođenju Branka Perovića.
• Katalozi diskografskih kuća „Jugoton“ (Zagreb), „PGP-RTB“ (Beograd) i „Jugodisk“ (Beograd).
• Kilibarda, Novak: Ogledi o crnogorskoj narodnoj i gradskoj lirici, Titograd, 1982.
• Monografija: Muzičko nasleđe Crne Gore – Izvođači i stvaraoci, CANU, Podgorica, 2015.