Po ladu, po zaladu
Poznata i kao: Po hladu, po zahladu
Lirski zapis o letnjim podgoričkim vrućinama i večernjem hlađenju
Šeta momče u gradu,
Ispod kule Fazlagića,
Đe đevojka ruže bere.
Niko ti ga uzet' neće,
Samo ja ću momče doći,
U te tihe kasne noći!”
Sa pendžera od bisera:
„Ne prilazi mojoj kuli,
Da nas dušman ne začuje!
Kad na nebo misec panje,
Kad podgorička varoš zaspi,
U zeleno jorgovanje!”
Istorijski i muzikološki kontekst
Podgorička tradicionalna pesma „Po ladu, po zaladu“ predstavlja prvorazredni dokument o urbanom životu i ašikovanju u Staroj varoši u Podgorici tokom osmanskog perioda. Motiv šetnje „po ladu, po zaladu“ (u prijatnom popodnevnom hladu i sutonu kada popusti mediteranska žega) odražava specifični ritam života na jugu, gde se varoš budi tek sa spuštanjem sunca. Kula Fazlagića, prepoznatljiv toponim starog grada, simbolizuje feudalnu moć i strogo čuvanu porodičnu privatnost, dok se devojčino branje ruža u đul-bašti i razgovor sa momkom odvijaju pod velom tajne.
U muzičko-teorijskom pogledu, pesma se odlikuje umerenim andante tempom sa izraženom sevdalijskom melodikom podgoričkog tipa. Melodija teče u prirodnom molu sa diskretnim orijentalnim ukrasima na dugim slogovima. Kroz dijalošku formu stvara se unutrašnja dramska napetost između momkove nestrpljivosti i devojčine opreznosti pred čaršijskim zlim jezicima („da nas dušman ne začuje“). Pevački manir zahteva kristalno čist vokal sa očuvanom podgoričkom ijekavicom.
Nenadmašnu verziju ove pesme ostavila je Ksenija Cicvarić, čiji je snimak za Radio Beograd ostao neprevaziđeni kanon podgoričkog građanskog pevanja. Pesmu su takođe negovali Branko Perović i horovi crnogorskih gradova, čuvajući od zaborava poetsku atmosferu starih kamenih avlija i mirisa jorgovana podgoričke Stare varoši.