Što se bore misli moje

Romansa „Što se bore misli moje“ ubraja se među najznačajnije i istorijski najintrigantnije spomenike srpske građanske muzičke kulture devetnaestog veka. Autor stihova je knez Mihailo Obrenović, jedna od najobrazovanijih i najtragičnijih političkih ličnosti novovekovne Srbije. Prema svedočenjima savremenika i književno-istorijskim istraživanjima, knez je ove stihove napisao oko 1850. godine, tokom svog prvog izgnanstva u Beču, posvetivši ih kneginjici Kleopatri Karađorđević, kćerki kneza Aleksandra Karađorđevića. Ova pesma zabranjene i nemoguće ljubavi, u kojoj se prepliću lična drama i politički ponor dveju zavađenih dinastija, sublimira romantičarski diskurs uzvišenog odricanja i viteške patnje.

Muzičku potku pesme zabeležio je kompozitor Josip Runjanin (najpoznatiji po uglazbljivanju pesme „Lijepa naša domovino“), dok je prvi štampani notni zapis sačinio Alojz Kalauz 1859. godine u Beču u svojoj zbirci „Srpske narodne melodije“. U strukturalnom smislu, kompozicija je klasičan primer bidermajerske salonske romanse. Harmonijska osnova kreće se u molskom tonalitetu sa uzlaznim melodijskim skokovima koji dočaravaju dramatičnu borbu misli i nemoć razuma pred bujicom osećanja. Pevana uz pratnju klavira ili gitare u otmenim salonima Beograda, Novog Sada i Beča, pesma je rano prešla i u varoški kafanski milje, zadržavši pritom aristokratsku patinu.

Pedesetih i šezdesetih godina dvadesetog veka romansu su majstorski oživeli interpretatori visokog lirskog senzibiliteta, pre svih Predrag Gojković Cune i Danica Obrenić, dok ju je Zvonko Bogdan uvrstio u svoje antologijske tamburaške resitale. Njena elegična suzdržanost svedoči o ranom nastanku autentičnog varoškog melosa koji spaja evropsku salonsku formu i srpski romantičarski lirizam.