Kraj tanana šadrvana
Poznata i kao: Azra
Šantićev prepev Hajnea koji je u narodu postao čistokrvna sevdalinka
Gdje žubori voda živa,
Svakog dana šetala se
Sultanova kći milosna.
Stajalo je kraj fontane,
Blijedo, blijedo u licu mu,
Dok se bistra voda krade.
Careva kći puna žara:
„Kazuj, robe, kako ti je,
Iz kog roda potičeš?”
El Muhamed, rob iz Jemena,
Ja pripadam onom plemenu
Što za ljubav život gubi
I umire kada ljubi!”
Istorijski i muzikološki kontekst
Pesma „Kraj tanana šadrvana“ predstavlja čudesan književno-muzički most između evropskog visokog romantizma i orijentalne sevdalijske osećajnosti. Tekst pesme je zapravo prepev čuvene pesme nemačkog pesnika Hajnriha Hajnea „Der Asra“ (objavljene 1851. godine u zbirci „Romanzero“), koju je na naš jezik genijalno preveo Aleksa Šantić. Šantić je Hajneov stih preoblikovao u duhu autohtonog mostarskog i hercegovačkog govora, pa je pesma u narodu prihvaćena ne kao strani prevod, već kao autohtona, iskonska orijentalna balada o fatalnoj ljubavi.
U središtu priče nalazi se mladi rob iz plemena Azra (u pesmi Asra / El Muhamed iz Jemena), za koje je važila drevna legenda da njeni pripadnici doslovno umiru kada se nesrećno zaljube. Taj koncept fatalne, apsolutne ljubavi savršeno je korespondirao sa balkanskim pojmom „derta“ i „sevdaha“. Melodija koja je u narodu nikla uz ovaj tekst ima hipnotički, orijentalni karakter sa elementima hidžaz lestvice i karakterističnom prekomernom sekundom. Melodijski skok na rečima „I umire kada ljubi“ donosi vrhunac dramske tenzije pre potpunog muzičkog smirenja.
Definitivno vokalno tumačenje ove pesme ostavio je dr Himzo Polovina, čija je interpretacija postala jedno od najcenjenijih ostvarenja u istoriji jugoslovenske fonografije. Pesmu su izvodili i Beba Selimović, Predrag Gojković Cune i Hanka Paldum, potvrđujući da je „Kraj tanana šadrvana“ vanvremenska himna apsolutnoj, bezuslovnoj privrženosti koja prevazilazi smrt.